nieuws

20 juli – Orgel en blokfluit op concert in Petruskerk Leens

Het instrument orgel kan een blokfluit imiteren. Met medewerking van een organist uiteraard … Op veel barokorgels heet dat register waar dat nadoen van de blokfluit mee wordt gedaan dan ook een Fluit douce (van Flauto dolce); op het rugpositief van het Leenster Hinsz-orgel (1733)  heet het Fluit Does 8 voet. Op het concert van zaterdag aanstaande – aanvang 20.00 uur – horen we echter ook een échte blokfluit, in handen van Berta Kwant. Zij studeerde blokfluit in Groningen en studeerde af bij Kees Boeke in Amsterdam. Op het concert in Leens wordt zij begeleid door de cantor-organist Jellegeert Postma die ook componeert. Daarom klinkt er op het concert werk van hem voor blokfluit en orgel, maar ook voor blokfluit solo: vijf variaties over “Heer Jesus heeft een hofken.”  Op het koororgel vertolkt Postma de Toccata Quarta van Alessandro Scarlatti, de vader van de beroemde Domenico. Vervolgens speelt hij de Trio-sonate in B van J.S. Bach, samen met zijn blokfluitspelende echtgenote. En het Claire de la lune van Louis Vierne, in een arrangement van Postma. Het concert wordt besloten met werken van D. Buxtehude en Bach op het Hinsz-orgel. Van Buxtehude diens fraaie Toccata d-moll en van Bach drie door P. Baekgaard gearrangeerde delen uit Bachcantates. Als laatste speelt Postma Bachs grootse Fantasie et Fuga g-moll.


13 juli – Klavecinist/ organist bij concert op Hinsz-orgel Leens

Behalve een bekend klavecinist is Pieter Dirksen tevens organist. Hij is de vaste bespeler van het monumentale Severijn-orgel (1650) in Cuijk. Bovendien studeerde hij muziekwetenschap. Van zijn hand verschenen diverse artikelen, edities en monografieën op het gebied van barokmuziek. In 1996 promoveerde hij cum laude op de klavierwerken van J.P. Sweelinck. En hij realiseerde talloze opnames. Het programma wat Dirksen zaterdagavond – aanvang 20.00 uur – in Leens speelt, betreft werken van D. Buxtehude, M. Weckmann en J.S. Bach. Van de Hamburger organist Matthias Weckmann speelt de concertgever het vierdelige Gelobet seystu Jesu Christ en van D. Buxtehude de Ciacona in e. Van Bach horen we diens weinig vertolkte Praeludium en fuga in A (BWV 536), met in de fuga een aparte cadans in 3-kwartsmaat. Dirksen besluit zijn avondconcert met de grootse partita Sei gegrüsset, Jesu gütig (koraal en elf variaties). De laatste variatie is vijfstemmig, met aanwijzing van Bach “in Organo pleno”. En dat past wel ‘als afscheidsgroet’ bij de laatste minuten van een boeiend concert in een eeuwenoude kerkruimte.


6 juli – Noord-Duitse orgelmuziek en Bach

Het concert op het Hinsz-orgel van Leens van zaterdagavond bestaat voor de helft uit orgelwerken van barokcomponisten die organist waren van een grote stadskerk in Hamburg en Lübeck. Dat waren Heinrich Scheidemann, Franz Tunder en Dieterich Buxtehude. De regel in Lübeck was dat, als je de organistenpost ambieerde van de Marienkirche,  je eerst schoonzoon van je voorganger diende te worden. Dus trouwde Buxtehude met een dochter van Tunder. De organist van het concert van zaterdagavond – aanvang 20.00 uur – is cantor-organist Jelte Hulzebos uit de Stad. Sinds 1991 speelt hij een belangrijke rol in de organisatie en uitvoering van de cantatediensten in de Nieuwe Kerk in zijn woonplaats. Hij heeft ook enkele aansprekende orgel-cd’s gemaakt. Op zijn programma staan ondermeer een Preambulum en een intavolering (voor orgel bewerkt vocaal werk) van Scheidemann en Tunders fraaie koraalfantasie Christ lag in Todesbanden. Buxtehude is vertegenwoordigd met het Praeludium in e. In het verdere programma horen we Bach, ondermeer de mooie fuga g-moll (BWV 578) en aan het slot de grootse ‘grote e-moll’, met in de fuga de uitstapjes met virtuoos passagewerk. Dit stuk is een van de meest indrukwekkende orgelwerken van Bach. De uitvoerende heeft er de handen vol aan …


29 juni – Orgelmuziek in Leens van de astronoom die Uranus ontdekte

Op het orgelconcert van aanstaande zaterdag in de Petruskerk in Leens klinken als eerste vier Sonata’s van de later naar Engeland verhuisde Duitse musicus en astronoom Friedrich Wilhelm Herschel (1738-1822). Hij was reeds op zijn veertiende jaar hoboïst en violist in het regiment van Hannover. In Engeland werd hij later tevens organist. Na 1770  ging hij zich bezighouden met de bouw en verkoop van telescopen. En daarbij kwam toen die ontdekking … De uitvoerend organist is zaterdagavond – aanvang 20.00 uur – Vincent van Laar. Hij treedt veelvuldig op als organist, klavecinist en continuospeler. Bovendien verzorgde hij veel radio en cd-opnamen.  Naast de muziek van Herschel horen we zaterdag werken van D. Buxtehude, J.P. Kirnberger, J.S. Bach en een anoniem componist uit de achttiende eeuw. We horen dan drie werken van deze Anonymus die waarschijnlijk min of meer overgeschreven zijn van de originele van Bach. Verder speelt Van Laar van Bach het fraaie Concerto in a (naar Vivaldi), een koraalbewerking en een Praeludium in c-moll dat de concertgever heeft bewerkt naar Bachs Praeludium g-moll voor luit.


22 juni – Amerikaanse organist in Leens

Het Hinsz-orgel (1733) in de Petruskerk van Leens is reeds decennia internationaal een beroemd instrument. Als je als orgelliefhebber het geluid van Leens niet hebt gehoord, dan heb je de Orgeltuin van Europa ook niet goed gehoord. Dit is een conclusie die écht niet chauvinistisch is, gezien de vele lovende zinnen in het gastenboek bij het orgel! Op een internationaal bekend orgel komen dan ook internationale concertgevers af die zelf hebben gevraagd een concert in Leens te mogen geven. Zaterdag aanstaande – om 20.00 uur – is het weer zover: de Amerikaanse organist, met Nederlandse naam, Christiaan Teeuwsen, zit de hele middag en avond op de Leenster orgelbank. Hij is Professor of music aan de universiteit van Iowa. Het is de eerste keer dat hij een concert geeft op het Hinsz-orgel en dat doet hij met een aansprekend programma, met werken van ondermeer de drie B’s: Buxtehude, Böhm en Bach. Na een Toccata van M. Weckmann speelt hij van achtereenvolgens G. Muffat, J.C.F. Fischer en D. Buxtehude een Ciacona (of passacaglia); drie werken dus met een ostinate bas. Van Georg Böhm speelt Teeuwsen ondermeer het zeer bekende Vater unser im Himmelreich en de dito bekende partita Freue dich. Bach krijgt het laatste woord met drie koraalbewerkingen uit de Neumeister Sammlung (dus vroege composities) en het stoere Piéce d’Orgue, met zijn zeer snelle éénstemmige begin en derde deel met snelle figuren op een dalende bas.


Een jaar adempauze voor ons Hinsz-orgel. Met daarna  ‘nieuwe oude’ orgelwind!

Het Hinsz-orgel (1733) van Leens is waarschijnlijk het meest vertroetelde instrument van Nederland. En tevens het meest bespeelde dorpsorgel. Het laat zich sinds de restauratie van 1968 elk jaar regelmatig horen, naast de reguliere kerkdiensten. Er komen jaarlijks vele spelers naar Leens. Het orgel heeft een eigen stichting die bijna elke maand met liefde en aandacht over het orgel spreekt, wikt en weegt. Die stichting heeft donateurs. Deze en andere trouwe Leensgangers worden via de website en andere berichtgeving regelmatig op de hoogte gehouden, zoals u nu zélf aan het lezen bent. De klank van het instrument heeft het via plaat en cd ver gebracht. De jaarlijkse Orgeldag Noord-Nederland is destijds bij het orgel van Leens begonnen. En aan het eind van deze ook dít jaar weer zeer succesvolle dag heeft het orgel steevast het laatste woord. En het geeft hiermee tevens het begin aan van een nieuw concertseizoen.

Maar, geen orgel ontkomt er aan om vanwege het gestel eens een adempauze te nemen. Dit is feitelijk tegenstrijdig, want door zo’n gedwongen pauze heeft een orgel een tijdje helemaal geen adem!

Sinds 2015 beraadt de Stichting Hinszorgel Leens zich over een grote onderhoudsbeurt. De laatste grote restauratie werd afgesloten in 1968. Daarna was er regulier onderhoud, met af en toe eens extra werk aan een specifiek aspect. We overwogen eigenlijk reeds jarenlang om groot onderhoud te doen laten gebeuren. Hierbij werd de wens geuit dat dan misschien de frontpijpen uit 1922 konden worden vervangen. Want de Prestant 8 vt (HW en Ped.) en Prestant 4 vt (RW) klonken ‘minder Hinsz’ dan gewenst. Na de restauratie in 2008  van de drie jaar oudere ‘broer’ van ons orgel, standplaats Zandeweer, werd dit nóg duidelijker. Adviseur Henk de Vries werd gevraagd een rapport op te stellen tot groot onderhoud, met verkenning tot een iets omvangrijkere aanpak, om het orgel wat dichter bij de situatie van vóór 1968 (restauratie) en 1922 (nieuw front en nieuwe windvoorziening) te krijgen. Toen het rapport van De Vries uitkwam, subsidie toegezegd was en daarop drie uitgenodigde orgelmakers een offerte hadden ingestuurd, waren er concrete stappen gezet tot aanpak. Maar er bleek opeens een extra subsidiestroom te klateren die ook in Leens duidelijk hoorbaar was. Om kort te gaan: Leens was er de tweede keer ook bij! Nu werd het mogelijk om het zo gewenste plan B te realiseren: groot onderhoud in het kader van een kleine restauratie. Met het oogmerk om een aantal wezenlijke veranderingen die aan het orgel  waren verricht in 1922 en 1968  ongedaan te maken. De drie uitgenodigde orgelmakers gingen opnieuw aan het rekenwerk. Op een speciale vergadering eind april werd gekozen voor Ogelmakerij Reil B.V. uit Heerde. Directeur Hans Reil vond het een bijzonder eervolle opdracht! Voor ons heeft ook meegespeeld dat Reil in de afgelopen jaren veel ervaring heeft opgebouwd met de restauratie van de Hinsz-orgels van Zandewee, Haren, Uithuizermeeden en Appingedam. Vooral de restauratie van de oudere broer van ons Hinsz-orgel, heeft natuurlijk veel extra inzicht gegeven om te weten hoe het in Leens straks gaat/moet!

Wat houdt het groot onderhoud/restauratieproject precies in?

Om maar met het meest verheugende te beginnen voor het tijdelijk ademloze orgel: de ‘longen’ worden als weleer, met de reconstructie van de balginstallatie met vijf spaanbalgen. Deze restitutio in integrum van de windvoorziening is ook gebeurd bij de Hinsz-orgels in Zandeweer, Haren, Roden (gerestaureerd door Fa. Bakker & Timmenga), Uithuizermeeden en Meeden (gerestaureerd door Henk van Eeken). En de windladen krijgen weer hun oorspronkelijke pulpetenplanken. De speel- en registermechaniek krijgen ook veel aandacht. De registers van het Rugpositief waren de laatste jaren  zó moeilijk bedienbaar dat de organist er bijkans rug(werk)klachten aan over hield …  Alle pijpwerk wordt nauwlettend nagezien; eindelijk krijgen we dan ook weer een Quintadena 16 vt die met name in het groot octaaf zijn zegje kan doen! Tevens worden de tongwerken van hun kuren afgeholpen. En het front!? Nee, geen níeuw klinkend aangezicht. Want vorig jaar, tijdens een dag dat er zes Prestantpijpen van Zandeweer op Leenster gaten werden gezet, bleek na een reversibele proef dat het Doornbos-front  door een herintonatie aanmerkelijk meer des Hinsz kan gaan  klinken! En dit zal in zekere zin ook voor de overige stemmen gelden. Het hier en daar al te duidelijke ‘neo-barokke’ jaren zestig-accent zal goeddeels verdwijnen, ten gunste van de oorspronkelijke tongval van Hinsz’ opus 2.

Momenteel worden diverse fondsen aangeschreven, om deze metamorfose van ons Hinsz-orgel financieel mogelijk te maken. Misschien willen onze donateurs hier ook een steentje aan bijdragen!

Start van de werkzaamheden

Meteen na dit orgelseizoen zal de firma Reil beginnen met de werkzaamheden. Het hele komende jaar zal het orgel niet aanspreekbaar zijn. December 2020 zal de oplevering zijn, waarna het instrument nog een paar maanden kan bijkomen van deze revitaliserende operatie.

Op de Orgeldag Noord-Nederland van 2021 zal het orgel zich weer kunnen laten horen. Dus over twee jaar beleeft men een orgel dat weer – bijna – klinkt zoals het 288 jaar geleden heeft leren spreken. Op deze dag maken wij er een groot feest van, op de juiste winddruk!

Wij als bestuur beraden ons momenteel hoe we, samen met onze trouwe Leensgangers, dit orgelloze tijdperk moeten doorkomen zonder afkickverschijnselen. Daar kan al wel dit over worden gezegd: wij houden u nauwgezet op de hoogte over het Reilen en zeilen van deze restauratie!.

D.M.


15 juni – Organist en orgelspecialist in Petruskerk Leens

De organist Wim Diepenhorst die zaterdag het wekelijkse orgelconcert in Leens verzorgt, is in de loop der jaren vooral bekend geworden als orgelspecialist bij de Rijksdienst voor het Cultureel  Erfgoed. Dit is hij sinds 2003. Als adviseur was hij intensief betrokken bij het realiseren van een replica van het (sinds het eind van de 19de eeuw gedemonteerde) oudste orgel (1479) van ons land. Deze zeer welluidende ‘kloon’ staat in het Amsterdamse Orgelpark. Bij elke restauratieve handeling aan een Nederlands historisch orgel valt steevast de naam van Diepenhorst. In het programma, met de titel Componisten op reis, dat Diepenhorst op het Leenster zaterdagavondconcert – aanvang 20.00 uur – speelt, horen we muziek uit verschillende eeuwen. De 17de eeuw – J.K. Kerll, A. van den Kerckhoven, 18de eeuw – G.F. Händel, J.S. Bach, C.P.E. Bach, J. Quantz, 19de eeuw – F. Mendelssohn, de nieuwe tijd – Diepenhorst zelf, met een improvisatie. Van Bach brengt de concertgever het Ricercare a 6 uit het Musikalischer Opfer.


8 juni – Domorganist speelt in Leens

Het eerstvolgende concert op het vermaarde Hinsz-orgel (1733) in de Petruskerk van Leens wordt verzorgd door de organist Jan Hage. Deze gedreven speler, die bekend staat als een waar pleitbezorger en vertolker van hedendaagse orgelmuziek, werd in 2011 benoemd tot organist van de Domkerk in Utrecht, als opvolger van Jan Jansen. In 2016 promoveerde Hage met een dissertatie over de Lutherse kerkmusicus Willem Mudde. Op Hage’s concert zaterdagavond in Leens – aanvang 20.00 uur – speelt hij werken van J.S. Bach, J. Pachelbel, J.A. Guilain en G. Muffat.  Er wordt begonnen met Bach: het Concerto in a, naar Vivaldi (BWV 593). Het werk van Jean-Adam Guilain (voor 1680- na 1739) is diens Suite du 4e Ton, waarbij de registers Dulciaan en Trompet zullen soleren. De barokke Fransen schreven delen van hun orgelwerken naar bepaalde registers toe, die dus reeds in de titels werden genoemd (al kwamen er nog wel andere registers bij). Daarom weten wij nu nog welke registraties er toen waren gewenst. In de Duitse barok deed men hier niet aan, dus is het vaak gissen. Maar daardoor heeft de concertgever deels vrije (register)keus. Hage speelt zeven delen uit de Suite van Guilain. Van Bach horen we als een na laatste programmapunt de overrompelende Toccata, Adagio en Fuga in C, met het ontroerende middendeel. En wellicht ontroert Hage ons ook met de afsluiting van zijn concert: een improvisatie.


1 juni – Bach en improvisatie in Leens

Het orgelconcert van aanstaande zaterdag in de Petruskerk van Leens wordt verzorgd door Sietze de Vries uit Niezijl. Deze veelzijdige speler is aan het Leenster Hinsz-orgel verbonden als ‘Artistiek leider van het Orgel Educatie Centrum Groningen’. De Vries heeft in de loop der jaren internationaal een grote naam opgebouwd als speler van orgelliteratuur en als improvisator. Samen met Stef Tuinstra is hij kerkorganist van de Groninger Martinikerk. De Vries heeft vele cd’s gemaakt, waarop zijn uitzonderlijke improvisatietalent ruimschoots aan bod komt. Op zijn concert in Leens zaterdag – aanvang 20.00 uur – speelt hij werken van J.S. Bach, waaronder twee koraalbewerkingen. En er klinkt een Concerto dat Bach schreef voor strijkers, klavecimbel en basso continuo, voor orgel getranscribeerd door Bernard Winsemius. Het concert wordt in- en uitgeleid met een improvisatie van de concertgever zelf. Waarover dat gaat, zal ongetwijfeld aan de luisteraars van te voren worden gezegd. Maar misschien mag een van de aanwezigen wel iets roepen …


25 mei – Leonore Lub in Leens

De orgel(concert)wereld is al heel lang geen louter mannenwereld meer. Een vooral in het Noorden actieve organiste is Leonore Lub uit Noordbroek. Naast orgel studeerde zij tevens piano. Ook op het gebied van uitbrengen van cd’s staat zij haar ‘mannetje’: in 1999, 2003 (2x), en in 2005 een dubbel-cd, samen met Erwin Wiersinga, met het complete orgelwerk van Jehan Alain. In 2011 kwam van haar een cd uit met de klanken van het beroemde Schnitger-orgel in de kerk bijna recht tegenover haar woonhuis. In Leens speelt Lub zaterdagavond – aanvang 20.00 uur – drie  werken van J.S. Bach en een werk van H. Distler. Van Bach horen we het zeer weinig gespeelde Praeludium in a (BWV 569), dat gekenmerkt wordt door de vele sekwensen. En we horen vijf delen uit Die Kunst der Fuge, alsmede de zesde triosonate. De zes triosonates van Bach gelden in de orgelliteratuur als muzikale en technische ‘hoogstandjes’.  Het concert wordt besloten met de partita Nun komm der Heiden Heiland van Hugo Distler (1908-1942). Hij was organist van de Jakobikirche te Lübeck; zijn leven werd geknakt door het nazi-regime.

 


11 mei – Orgeldag Noord-Nederland start van orgelseizoen Leens

De jaarlijkse Orgeldag Noord-Nederland op de tweede zaterdag van mei is een dag waarop meer dan honderd kerken gastvrij openstaan. Van te voren aangemelde spelers kunnen dan een half uur alle klanken van het desbetreffende historische orgel verkennen. De organisatie ervan is sinds jaar en dag in handen van de Stichting Hinszorgel Leens. Op deze dag speelt de wind niet alleen voor orgelpijpen een wezenlijke rol, maar ook voor draaiende molens: de Nationale molendag. En de wind is deze dag ook vóór – of tegen – op de Nationale fietsdag. De Orgeldag Noord-Nederland  wordt steevast afgesloten met een voor iedereen aansprekend concert op het Hinsz-orgel (1733) in de Petruskerk van Leens. Dit uur concert, dat voor sommige orgelspelers soms een kleine reünie is, begint om 17.00 uur.  De organist is Willem van Twillert. Deze onvermoeibare speler heeft in Leens reeds vele malen geconcerteerd en opnames gemaakt op plaat en cd. In het jubileumjaar van de Stichting Hinszorgel, 2017, kwam van hem een cd en een dvd uit van het Leenster orgel.

Op het concert van zaterdag klinken werken van ondermeer P.D. Paradies, O. di Lasso, J,S. Bach, G.F. Händel en F. Poulenc. Van Twillert zou Van Twillert niet zijn als er niet iets extra’s is: de aanwezigen krijgen na afloop van hem een klein interessant muzikaal presentje mee naar huis!

Er hebben zich 112 organisten aangemeld, kijk op onze pagina orgeldag voor meer informatie.

 

 

 

 


Concertserie 2019 is rond!

Met trots kunnen wij u melden dat na de nodige voorbereidingen de concertserie voor 2019 rond is. Kijk op onze pagina concerten voor een overzicht van de serie. Wij hopen u op één of meerdere concerten te ontmoeten.