nieuws

Geen Hinsz-orgel – wel corona – tóch zeven concerten

Het jaar 2020 is een raar en heel naar jaar voor de hele wereldbevolking, met persoonlijke en zakelijke verliezen. Het culturele leven had daar in maart ook al meteen mee te maken. Het eind is nog niet in zicht …
Wij als stichting Hinszorgel Leens waren op een andere manier vorig jaar september al bezig met het gegeven dat 2020 een bijzonder jaar zou worden. Want ons dierbare Hinsz-orgel zou een groot onderhoudsbeurt c.q. kleine restauratie krijgen. En hierbij – heel bijzonder in de geschiedenis van het instrument – de reconstructie van de windvoorziening uit 1733.
Bij de concertserie, orgel met solisten, die wij dit jaar organiseerden, werden het Mense Ruiter-orgel in het koor, het kabinet-orgel aan de overkant en in één geval het Mitterreither-kabinetorgel (1795) bespeeld. Dit laatste instrument staat sinds deze zomer in de zuider zijbeuk. Het is eigendom van mevrouw A. Smedema-Muller, de weduwe van de in 1992 onverwacht overleden Herman Smedema, destijds organist van de Petruskerk.
De zeven concerten róndom ons Hinsz-orgel waren, in relatie tot de beperkingen van de coronamaatregelen een succes! Wie van getallen houdt: het aantal bezoekers was achtereenvolgens 33, 41, 43, 31, 39, 48, en 38. En er waren dus drie separate handklavieren te bespelen, in twee gevallen nóg meer! Want er was voor het concert op 1 augustus ook nog een fraai tweeklaviers clavecimbel bij, ter beschikking gesteld door een echtpaar uit Leens. Pieter Dirksen gaf toen een zeer boeiend concert met orgel- en clavecimbelmuziek. Op het laatste concert waren de gebroeders De Jong met nog extra hun twee kofferharmoniums. En ze hadden weer een mystery guest. Bleek sopraan Judith Pranger te zijn. In de concertserie werden op de orgels begeleid twee blokfluitisten (Ronald Moelker en Eran Wajsenblum), een fagottist (Ab Weegenaar), een cellist (Evan Buttar) en een altus (David van Laar). Op het mede door ons georganiseerde concert in de salon van de borg Verhildersum was het clavecimbel en traverso.
Er werd door de musici voortreffelijk gespeeld op deze fraaie zomeravonden. Van de aanwezige toehoorders – die door de coronamaatregelen méér moesten doen om erbij te kunnen zijn – kon beslist niet worden gezegd dat ze er geen klap aan vonden. Integendeel: bij bijna alle concerten werd er na élk programmapunt zeer luid geklapt. Zoiets is nog nooit zo vaak voorgekomen in een Leenster concertserie.

 

 

Voortgang restauratie
Als het ware met holle oogkassen en met opengesperde en tandeloze mond stond met een bleke teint het omhulsel van het Hinsz-orgel te wachten op nieuwe longen en terugkeer van zijn stem en tongen. Maar op 23 juni stroopte ons stichtingsbestuur letterlijk de mouwen flink op. Want onder deskundige leiding van een lid van onze kerkelijke gemeente werd er een steiger opgebouwd tot de kruin van het gewelf waar wij middels een doorgeefactie paal voor paal en vlonder voor vlonder aan hebben meegedaan. Daarna dagenlang op die steiger gewerkt om de orgelkast schoon te maken, tweemaal in de was te zetten en driemaal uit- en na te poetsen. Zó zijn we nog nooit met ons orgel bezig geweest!
Het eerste echter wat vanaf de steiger met schrik werd geconstateerd, was dat het houtsnijwerk in veel slechtere staat bleek te zijn dan was voorzien. Er was qua budget weliswaar rekening mee gehouden, maar dat er zóveel snijwerk slecht was – of helemaal niet meer aanwezig – was niet voorzien. De vlakbij Leens wonende bekende houtsnijder Tico Top – hij had ons al geïnstrueerd hoe we het orgel in de was moesten zetten – maakte een inventarisatie van alle snijwerk en kwam met een offerte. Wij zijn hierop ingegaan, want we voelden ons niet alleen verantwoordelijk voor de inborst van ons instrument, maar ook voor de uiterlijke visuele opsmuk. Wie van getallen houdt: er werd op ca. 35 plaatsen hersteld of aangevuld. Door het werk van Top is nu alles weer tiptop in orde en het orgel heeft weer een bruinblozend gezicht!
Het restauratiewerk van de orgelmaker ligt keurig op schema. Op dit moment van schrijven (eind september) zijn, op het pijpwerk na, alle onderdelen weer terug in het orgel en is de gereconstrueerde windvoorziening met vijf spaanbalgen opgebouwd op de eerste zolder van de toren. Een indrukwekkend, bijna ontroerend gezicht zo ’n nieuwe balginstallatie naar weleer. En wat weegt één zo’n balg, ondanks dat je met vier man bent! Elk gerestaureerd en nieuw deel straalt het liefdevolle uit van het ambacht en de precisie van de vakmensen van Reil en zijn enthousiaste directeur!
Tot zover dit verhaal in majeur …

We moeten echter helaas afsluiten in mineur.
Wie dus van getallen houdt, hier komt er nog één: 10.000.
Dit staat voor het tekort aan euro’s voor de restauratie! Ondanks onze eigen werkzaamheid, tot afbikken van een deel van de achtermuur toe, is er mede door de restauratie van het snijwerk en onvoorziene andere zaken een aanzienlijk tekort ontstaan. Gaandeweg waren er al diverse delen uit het restauratieplan en de stelposten geschrapt die eigenlijk wel noodzakelijk zijn, of esthetisch erbij horen. Maar het kon niet anders. Aan de inzet van onze trouwe donateurs heeft het in elk geval niet gelegen, want zij zorgden voor 8.400,- euro. Hiervoor zijn wij hen uiteraard zeer dankbaar!
Maar een gát van meer dan 10.000 euro waar helaas nog geen massief gouden pijp op staat, baart ons ernstig zorgen …
Wij hopen als stichting dat er nog mensen zijn die alsnog – of zelfs opnieuw – bij zouden willen dragen om het wellicht meest beroemde dorpsorgel van ons land een klinkende toekomst te geven, zonder schulden.
Voor die gulle gevers zal dan kunnen gelden: het Leenster orgel wordt hiermee ook een beetje meer úw orgel!!

Ga naar onze pagina donaties voor onze bankgegevens.

D.M.


Bezoek werkplaats Reil te Heerde

Ga naar de pagina restauratie  om de foto’s te bekijken die zijn genomen tijdens een recent bezoek aan de werkplaats van de firma Reil te Heerde.


22 augustus – Alles in Leens was anders in 2020!

Gebroeders De Jong verzorgen slotconcert op 22 augustus  in de serie “Rond het Hinsz-orgel  te Leens”. Omdat het ‘grote’ en beroemde Hinsz-orgel uit 1733 dit jaar vanwege een restauratie niet kan worden bespeeld heeft de Stichting Hinsz-orgel toch in de maanden juli en augustus  een beperkte concertserie ‘Rond het Hinsz-orgel’ georganiseerd in de Petruskerk. In het koor van deze middeleeuwse en sfeervolle kerk staan twee fraaie kleine orgels, een koororgel dat in 1983 door Mense Ruiter Orgelmakers BV is gemaakt en een fraai groot kabinetorgel uit ca. 1775 waarvan de bouwer onbekend is. Dit orgel komt uit particulier bezit en is in bruikleen in de kerk geplaatst. Beide orgels lenen zich, zoals in de voorgaande  concerten dit jaar is bewezen,  uitstekend voor samenspel met een solist.

DeJongDeJong, de broers Euwe en Sybolt de Jong, vormen sinds 2005 een orgelduo. Het duo treed veelvuldig op met bijzondere, aansprekende programma’s. Ook zijn er diverse cd’s verschenen met o.a. bewerkingen van cantates van Bach. In het kader van DeJongDeJongPlus trekekn de broers De Jong nog meer registers open. Met twee koffer-harmoniums wordt een ‘plus’ toegevoegd aan de muzikale activiteiten. Bij het slotconcert in Leens is er nog sprake van een “extra plus” in de vorm van de  gastzangeres Lette Vos.

Het programma bevat werken van o.m. Bach, Piazza, Vivaldi en bewerkingen van klassieke werken door de concertgevers. Door de restauratie van het Hinsz-orgel en de coronacrisis was alles dit jaar in Leens anders dan anders. Ook in het slotconcert spelen de musici klassieke werken ……………………..maar dan anders!

 

 

Het concert begint om 20.00 uur.


15 augustus – Orgels en zang in Petruskerk te Leens!

Omdat het ‘grote’ en beroemde Hinsz-orgel uit 1733 dit jaar vanwege een restauratie niet kan worden bespeeld heeft de Stichting Hinsz-orgel toch in de maanden juli en augustus  een beperkte concertserie ‘Rond het Hinsz-orgel’ georganiseerd in de Petruskerk. In het koor van deze middeleeuwse en sfeervolle kerk staan twee fraaie kleine orgels, een koororgel dat in 1983 door Mense Ruiter Orgelmakers BV is gemaakt en een fraai groot kabinet-orgel uit ca. 1775 waarvan de bouwer onbekend is. Dit orgel komt uit particulier bezit en is in bruikleen in de kerk geplaatst. Beide orgels lenen zich, zoals in de eerste twee concerten dit jaar is bewezen,  uitstekend voor samenspel met een solist.

Op zaterdagavond 15 augustus  wordt het concert verzorgd door vader en zoon Vincent (orgels) en David van Laar (orgel en zang). David van Laar (altus) ontdekte tijdens zijn studie orgel zijn altstem en de liefde voor zingen. Hij startte in 2013 een studie zang, eveneens aan het Prins Claus Conservatorium in Groningen. Beide studies sloot hij cum laude af. Als vocaal solist treedt David van Laar op met diverse ensembles en orkesten in binnen- en buitenland. Vincent van Laar is inmiddels een gevestigd organist. Als cantor-organist is hij verbonden aan de Dorpskerk te Eelde, daarnaast treedt hij op als continuo-speler bij diverse beroemde orkesten. Voor Leens is door vader en zoon een veelzijdig programma samengesteld met werken van o.m. Purcell, Schütz, Lustig, Scarlatti en Telemann.


VLOG 2

Inmiddels is er een tweede video beschikbaar met daarin de werkzaamheden aan het orgel in de werkplaats van Reil te Heerde. Ga naar de pagina restauratie om de video te bekijken.


18 juli – Wederom Orgels en fluit in Petruskerk te Leens!

Omdat het ‘grote’ en beroemde Hinsz-orgel uit 1733 dit jaar vanwege een restauratie niet kan worden bespeeld heeft de Stichting Hinsz-orgel toch in de maanden juli en augustus  een beperkte concertserie ‘Rond het Hinsz-orgel’ georganiseerd in de Petruskerk.

In het koor van deze middeleeuwse en sfeervolle kerk staan twee fraaie kleine orgels, een koororgel dat in 1983 door Mense Ruiter Orgelmakers BV is gemaakt en een fraai groot kabinetorgel uit ca. 1775 waarvan de bouwer onbekend is. Dit orgel komt uit particulier bezit en is in bruikleen in de kerk geplaatst. Beide orgels lenen zich, zoals in de eerste twee concerten dit jaar is bewezen, uitstekend voor samenspel met een solist.

Op zaterdagavond 18 juli wordt het concert verzorgd door de bekende organist Sietze de Vries en de (blok)fluitist Eran Wajsenblum. Sietze de Vries is internationaal werkzaam als concertorganist en kerkmusicus. Hij verzorgt jaarlijks vele orgelconcerten op beroemde orgels in binnen- en buitenland en is bekend om zijn improvisatiekunst. Als docent is hij verbonden aan het Prins Claus Conservatorium te Groningen en is hij een van de twee organisten van de Groningse Martinikerk als opvolger van Wim van Beek. In zijn functie van artistiek leider van het Orgel Educatie Centrum Groningen, promoot hij het historische orgelbezit van de provincie, met als uitvalsbasis de Petruskerk te Leens.

Eran Wajsenblum, afgestudeerd als blokfluitist aan de conservatoria van Amsterdam en Utrecht, heeft ervoor gekozen zich in de provincie Groningen te vestigen. Wajsenblum begon zijn studie in 1987 in Israël. Hij reisde daarna naar Nederland om zijn studie voort te zetten aan het Utrechts Conservatorium en haalde in 2003 zijn Bachelor of Music. Wajsenblum won tijdens zijn studie verschillende belangrijke concoursen, waaronder de Keren Sharet Competition. Na zijn afstuderen heeft hij zich ondergedompeld in de geschiedenis en methodologie van de blokfluit, als uitvoerend musicus en als docent. Samen en apart spelen zij een boeiend programma met als titel ‘Der Fluyten Lust-hof en Satans Fluytenkast’, dat in de Petruskerk, met haar ook voor deze (kamer)muziek zo fraaie kerkakoestiek,  goed tot zijn recht zal komen. Op het  programma staan werken van  Jacob van Eyck, Marco Uccelini , Johann Sebastian Bach en Georg Friedrich Händel.


11 juli – Concert op het koororgel en het kabinetorgel in de Petruskerk te Leens door
Sander van den Houten (orgel) & Ab Weegenaar (fagot en orgel)

Ab Weegenaar en Sander van den Houten uit Kampen gaan in Leens een programma verzorgen dat inspeelt op het ontbreken van het beroemde Hinsz orgel van deze kerk omdat dit fraaie instrument momenteel bij de orgelmakerij Reil ligt, het wordt gerestaureerd. Ab Weegenaar schreef daarover de volgende toelichting:
“Van de nood maken wij een deugd, er staan ook een paar bijzonder fraaie kleine orgels opgesteld in deze kerk. Op deze instrumenten gaan wij het concert verzorgen.”

Sander van den Houten(1987) en Ab Weeghenaar (1953) zijn een nogal hecht team.  Ze spelen inmiddels een behoorlijk aantal jaren samen en zijn beide actief als organisten in een aantal kerken van de Stad Kampen. Sander van den Houten is organist van de Lutherse kerk in Den Haag, organist van de Kamper Burgwal, de Broederkerk en assisteert ook in de Bovenkerk. Ab Weegenaar is  de hoofdorganist van de Bovenkerk maar speelt kerkdiensten in de Broederkerk. Ooit was hij als fagottist in vaste dienst van het voormalige Noordelijk Filharmonisch Orkest wat nu het NNO is.

Programma
Het programma behelst een aantal werken voor twee orgels, een combinatie die niet zo heel erg veel voorkomt maar wel buitengewoon interessant is. Ook de werken die hiervoor zijn geschreven zijn zeer welluidend en fraai te noemen. Het voert te ver om alle componisten bij naam te noemen maar van Johann Ludwig Krebs moet toch wel worden gezegd dat hij een meesterleerling was van Johann Sebastian Bach. Het concerto dat in Leens wordt gespeeld  is een groot werk van hem, het behelst  toch al snel een 15 minuten muziek, maar zeer de moeite waard. Van de componisten Piazza en Soler weten we dat het geestelijken waren in Italiaanse en Spaanse kloosters, orgels waren daar vaak volop aanwezig!
Het wordt een avond met muziek uit de 18e eeuw. In die tijd werden veel sonates geschreven al of niet op bestelling. Vaak werden de stukken gemaakt voor niet nader aan te duiden instrumenten, alleen hoog of een laag instrument werd aangegeven.


4 juli – Orgels en fluit in Petruskerk te Leens!

Omdat het ‘grote’ en beroemde Hinsz-orgel uit 1733 dit jaar vanwege een restauratie niet kan worden bespeeld heeft de Stichting Hinsz-orgel toch in de maanden juli en augustus  een beperkte concertserie ‘Rond het Hinsz-orgel’ georganiseerd in de Petruskerk. In het koor van deze middeleeuwse en sfeervolle kerk staan twee fraaie kleine orgels, een koororgel dat in 1983 door Mense Ruiter Orgelmakers BV is gemaakt en een fraai groot kabinet-orgel uit ca. 1775 waarvan de bouwer onbekend is (wellicht Hess of Mitterreiter?). Dit orgel komt uit particulier bezit en is in bruikleen in de kerk geplaatst. Beide orgels lenen zich uitstekend voor samenspel met een solist.

Met inachtneming van corona maatregelen kan de geplande concertserie gelukkig doorgang vinden. Voor het eerste concert op zaterdagavond 4 juli tekenen de organist Stef Tuinstra en de fluitist Ronald Moelker. Samen en apart spelen zij een boeiend programma dat in de Petruskerk, met haar ook voor deze kamermuziek zo fraaie akoestiek, goed tot zijn recht komt. Op het  programma staan werken van Johann Sebastian Bach en Georg Friedrich Händel. Het zijn werken uit de barok en behoren alle tot het ‘ijzeren’ repertoire van de barokmuziek. Het concert begint om 20.00 uur.

Om een concert in de Petruskerk te kunnen bezoeken moet u kaarten reserveren.
U kunt dit doen via de volgende snelkoppeling: kaartverkoop Stichting Hinszorgel Leens

De verkoop loopt via een koppeling naar Landgoed Verhildersum.


Concertserie 2020

De concertserie voor 2020, zij het in afgeslankte vorm, is rond. Kijk op onze pagina concerten voor een overzicht van de concerten die staan gepland. Op 4 juli a.s. hopen wij te beginnen.

In samenwerken met Landgoed Verhildersum hebben wij een reserveringssysteem opgezet. Op onze pagina concerten vindt u de link naar de site van Verhildersum waar u uw kaart(en) voor de concerten in de Petruskerk kunt bestellen.


Restauratie Hinsz-orgel 2020.

Wij hebben samen met de firma Reil besloten om rondom deze restauratie een VLOG te maken. U kunt deze VLOG’s via ons Youtube-kanaal bekijken.

Zie menu restauratie voor meer informatie over de voortgang van de werkzaamheden. U zult begrijpen dat onze concertserie dit jaar een andere invulling zal krijgen, ook daarvan houden wij u op de hoogte onder het menu concerten.

 

 

 


Een jaar adempauze voor ons Hinsz-orgel. Met daarna  ‘nieuwe oude’ orgelwind!

Het Hinsz-orgel (1733) van Leens is waarschijnlijk het meest vertroetelde instrument van Nederland. En tevens het meest bespeelde dorpsorgel. Het laat zich sinds de restauratie van 1968 elk jaar regelmatig horen, naast de reguliere kerkdiensten. Er komen jaarlijks vele spelers naar Leens. Het orgel heeft een eigen stichting die bijna elke maand met liefde en aandacht over het orgel spreekt, wikt en weegt. Die stichting heeft donateurs. Deze en andere trouwe Leensgangers worden via de website en andere berichtgeving regelmatig op de hoogte gehouden, zoals u nu zélf aan het lezen bent. De klank van het instrument heeft het via plaat en cd ver gebracht. De jaarlijkse Orgeldag Noord-Nederland is destijds bij het orgel van Leens begonnen. En aan het eind van deze ook dít jaar weer zeer succesvolle dag heeft het orgel steevast het laatste woord. En het geeft hiermee tevens het begin aan van een nieuw concertseizoen.

Maar, geen orgel ontkomt er aan om vanwege het gestel eens een adempauze te nemen. Dit is feitelijk tegenstrijdig, want door zo’n gedwongen pauze heeft een orgel een tijdje helemaal geen adem!

Sinds 2015 beraadt de Stichting Hinszorgel Leens zich over een grote onderhoudsbeurt. De laatste grote restauratie werd afgesloten in 1968. Daarna was er regulier onderhoud, met af en toe eens extra werk aan een specifiek aspect. We overwogen eigenlijk reeds jarenlang om groot onderhoud te doen laten gebeuren. Hierbij werd de wens geuit dat dan misschien de frontpijpen uit 1922 konden worden vervangen. Want de Prestant 8 vt (HW en Ped.) en Prestant 4 vt (RW) klonken ‘minder Hinsz’ dan gewenst. Na de restauratie in 2008  van de drie jaar oudere ‘broer’ van ons orgel, standplaats Zandeweer, werd dit nóg duidelijker. Adviseur Henk de Vries werd gevraagd een rapport op te stellen tot groot onderhoud, met verkenning tot een iets omvangrijkere aanpak, om het orgel wat dichter bij de situatie van vóór 1968 (restauratie) en 1922 (nieuw front en nieuwe windvoorziening) te krijgen. Toen het rapport van De Vries uitkwam, subsidie toegezegd was en daarop drie uitgenodigde orgelmakers een offerte hadden ingestuurd, waren er concrete stappen gezet tot aanpak. Maar er bleek opeens een extra subsidiestroom te klateren die ook in Leens duidelijk hoorbaar was. Om kort te gaan: Leens was er de tweede keer ook bij! Nu werd het mogelijk om het zo gewenste plan B te realiseren: groot onderhoud in het kader van een kleine restauratie. Met het oogmerk om een aantal wezenlijke veranderingen die aan het orgel  waren verricht in 1922 en 1968  ongedaan te maken. De drie uitgenodigde orgelmakers gingen opnieuw aan het rekenwerk. Op een speciale vergadering eind april werd gekozen voor Ogelmakerij Reil B.V. uit Heerde. Directeur Hans Reil vond het een bijzonder eervolle opdracht! Voor ons heeft ook meegespeeld dat Reil in de afgelopen jaren veel ervaring heeft opgebouwd met de restauratie van de Hinsz-orgels van Zandewee, Haren, Uithuizermeeden en Appingedam. Vooral de restauratie van de oudere broer van ons Hinsz-orgel, heeft natuurlijk veel extra inzicht gegeven om te weten hoe het in Leens straks gaat/moet!

Wat houdt het groot onderhoud/restauratieproject precies in?

Om maar met het meest verheugende te beginnen voor het tijdelijk ademloze orgel: de ‘longen’ worden als weleer, met de reconstructie van de balginstallatie met vijf spaanbalgen. Deze restitutio in integrum van de windvoorziening is ook gebeurd bij de Hinsz-orgels in Zandeweer, Haren, Roden (gerestaureerd door Fa. Bakker & Timmenga), Uithuizermeeden en Meeden (gerestaureerd door Henk van Eeken). En de windladen krijgen weer hun oorspronkelijke pulpetenplanken. De speel- en registermechaniek krijgen ook veel aandacht. De registers van het Rugpositief waren de laatste jaren  zó moeilijk bedienbaar dat de organist er bijkans rug(werk)klachten aan over hield …  Alle pijpwerk wordt nauwlettend nagezien; eindelijk krijgen we dan ook weer een Quintadena 16 vt die met name in het groot octaaf zijn zegje kan doen! Tevens worden de tongwerken van hun kuren afgeholpen. En het front!? Nee, geen níeuw klinkend aangezicht. Want vorig jaar, tijdens een dag dat er zes Prestantpijpen van Zandeweer op Leenster gaten werden gezet, bleek na een reversibele proef dat het Doornbos-front  door een herintonatie aanmerkelijk meer des Hinsz kan gaan  klinken! En dit zal in zekere zin ook voor de overige stemmen gelden. Het hier en daar al te duidelijke ‘neo-barokke’ jaren zestig-accent zal goeddeels verdwijnen, ten gunste van de oorspronkelijke tongval van Hinsz’ opus 2.

Momenteel worden diverse fondsen aangeschreven, om deze metamorfose van ons Hinsz-orgel financieel mogelijk te maken. Misschien willen onze donateurs hier ook een steentje aan bijdragen!

Start van de werkzaamheden

Meteen na dit orgelseizoen zal de firma Reil beginnen met de werkzaamheden. Het hele komende jaar zal het orgel niet aanspreekbaar zijn. December 2020 zal de oplevering zijn, waarna het instrument nog een paar maanden kan bijkomen van deze revitaliserende operatie.

Op de Orgeldag Noord-Nederland van 2021 zal het orgel zich weer kunnen laten horen. Dus over twee jaar beleeft men een orgel dat weer – bijna – klinkt zoals het 288 jaar geleden heeft leren spreken. Op deze dag maken wij er een groot feest van, op de juiste winddruk!

Wij als bestuur beraden ons momenteel hoe we, samen met onze trouwe Leensgangers, dit orgelloze tijdperk moeten doorkomen zonder afkickverschijnselen. Daar kan al wel dit over worden gezegd: wij houden u nauwgezet op de hoogte over het Reilen en zeilen van deze restauratie!.

D.M.