nieuws

Waardig slotconcert van de orgelserie 2019

Op zaterdagavond 14 september 2019 vond het laatste concert plaats in de orgelserie van Leens. Het was niet alleen het slotconcert van de serie 2019, ook werd hiermee een jarenlange concertreeks afgesloten op het Hinsz-orgel zoals dat vanaf de restauratie in 1968 tot heden heeft geklonken. De concertgevers, Jochem Schuurman op orgel(s) en Marja Klazenga op trompet hebben er een waar feest van gemaakt. Op velerlei wijze werd er muziek ten gehore gebracht die op het Hinsz-orgel goed tot zijn recht komt. De combinatie orgel en trompet werd, vanwege de toonhoogte waarin het Hinsz-orgel  staat, uitgevoerd op het koororgel en het kabinetorgel die in de Petruskerk staan opgeteld. Schuurman opende het concert met Praeambulum Primi toni à 5 van Matthias Weckmann. Eveneens uit de Nordduitse orgelstijl (Stylus Fantasticus) werd op het Hinsz-orgel de grote koraalbewerking van Vincent Lübeck over ’ Ich ruf zu dir Herr Jesu Christ’ ten gehore gebracht. Met name in dit werk kregen de luisteraars veel  registercombinaties voorgeschoteld die het orgel kan bieden en karakteristiek zijn voor de uitvoering van deze composities. Prachtig gedaan door Schuurman! De combinatie orgel en trompet bleek zaterdagavond een succes. Verrassend was de ingetogen uitvoering van de Sinfonia uit Cantate 156 van Bach. Hetzelfde geldt voor de uitvoering van het orgelkoraal  ‘Ich ruf zu dir Herr Jesu Christ’. De melodie van het koraal werd hier door de trompettiste gedragen gebracht. Dat het kabinetorgel ook als solo-instrument goed is te gebruiken werd bewezen met de uitvoering van ‘Allein Gott in der Höh sei Ehr’ eveneens van Johann Sebastian Bach. Hoogtepunt voor trompet en orgel was de uitvoering van het Concerto in D, van origine een concertwerk van Vivaldi voor orgel bewerkt door Bach en overgeleverd als BWV 972. Jochem Schuurman had dit weer bewerkt voor uitvoering door orgel en trompet. Deze bewerking van een bewerking vergde veel van de uitvoerende musici, en met name de snelle en hoge passages voor  de trompettist. Het werd een ‘spetterende’ uitvoering , door het publiek beloond met een welverdiend applaus. Schuurman besloot het concert met een schitterende vertolking van Bach’s  Toccata en Fuga in d (Dorische toccata en fuga). Bij de uitvoering van dit werk liet de concertgever het orgel in zijn compleetheid horen. Zondermeer een Hinsz-orgel hoogwaardige uitvoering!

Na dit concert geldt “Een jaar adempauze voor het Hinsz-orgel Leens’. Het orgel is na meer dan 50 jaar toe aan groot onderhoud en tevens wordt een beperkte restauratie doorgevoerd. In verband hiermee zal er in het jaar 2020 in de Petruskerk niet op het Hinsz-orgel worden geconcerteerd. Wél zullen er een aantal concerten “rondom het Hinsz-orgel” worden georganiseerd. De organisatie hiervan is in voorbereiding. Zodra het programma definitief vast staat, naar verwachting begin november,  zal het op de website worden gepresenteerd.

Meer over het groot onderhoud en de beperkte restauratie kunt u vinden in het artikel van Dirk Molenaar “Een jaar adempauze voor Hinsz-orgel Leens” dat in De Orgelvriend van juli/augustus is geplaatst en dat ook iets uitgebreider op onze website staat. Wij als bestuur van de Stichting Hinszorgel Leens kijken  met dankbaarheid terug op het afgelopen seizoen, waar de publieke belangstelling ten opzichte van 2018 is toegenomen. Samen met onze orgeladviseur Henk de Vries, orgelmakerij Reil uit Heerde en anderen zullen wij ons in 2020 optimaal inzetten voor het onderhoud c.q. restauratie van ons door velen zo geliefde en inmiddels beroemd geworden instrument!


Een jaar adempauze voor ons Hinsz-orgel. Met daarna  ‘nieuwe oude’ orgelwind!

Het Hinsz-orgel (1733) van Leens is waarschijnlijk het meest vertroetelde instrument van Nederland. En tevens het meest bespeelde dorpsorgel. Het laat zich sinds de restauratie van 1968 elk jaar regelmatig horen, naast de reguliere kerkdiensten. Er komen jaarlijks vele spelers naar Leens. Het orgel heeft een eigen stichting die bijna elke maand met liefde en aandacht over het orgel spreekt, wikt en weegt. Die stichting heeft donateurs. Deze en andere trouwe Leensgangers worden via de website en andere berichtgeving regelmatig op de hoogte gehouden, zoals u nu zélf aan het lezen bent. De klank van het instrument heeft het via plaat en cd ver gebracht. De jaarlijkse Orgeldag Noord-Nederland is destijds bij het orgel van Leens begonnen. En aan het eind van deze ook dít jaar weer zeer succesvolle dag heeft het orgel steevast het laatste woord. En het geeft hiermee tevens het begin aan van een nieuw concertseizoen.

Maar, geen orgel ontkomt er aan om vanwege het gestel eens een adempauze te nemen. Dit is feitelijk tegenstrijdig, want door zo’n gedwongen pauze heeft een orgel een tijdje helemaal geen adem!

Sinds 2015 beraadt de Stichting Hinszorgel Leens zich over een grote onderhoudsbeurt. De laatste grote restauratie werd afgesloten in 1968. Daarna was er regulier onderhoud, met af en toe eens extra werk aan een specifiek aspect. We overwogen eigenlijk reeds jarenlang om groot onderhoud te doen laten gebeuren. Hierbij werd de wens geuit dat dan misschien de frontpijpen uit 1922 konden worden vervangen. Want de Prestant 8 vt (HW en Ped.) en Prestant 4 vt (RW) klonken ‘minder Hinsz’ dan gewenst. Na de restauratie in 2008  van de drie jaar oudere ‘broer’ van ons orgel, standplaats Zandeweer, werd dit nóg duidelijker. Adviseur Henk de Vries werd gevraagd een rapport op te stellen tot groot onderhoud, met verkenning tot een iets omvangrijkere aanpak, om het orgel wat dichter bij de situatie van vóór 1968 (restauratie) en 1922 (nieuw front en nieuwe windvoorziening) te krijgen. Toen het rapport van De Vries uitkwam, subsidie toegezegd was en daarop drie uitgenodigde orgelmakers een offerte hadden ingestuurd, waren er concrete stappen gezet tot aanpak. Maar er bleek opeens een extra subsidiestroom te klateren die ook in Leens duidelijk hoorbaar was. Om kort te gaan: Leens was er de tweede keer ook bij! Nu werd het mogelijk om het zo gewenste plan B te realiseren: groot onderhoud in het kader van een kleine restauratie. Met het oogmerk om een aantal wezenlijke veranderingen die aan het orgel  waren verricht in 1922 en 1968  ongedaan te maken. De drie uitgenodigde orgelmakers gingen opnieuw aan het rekenwerk. Op een speciale vergadering eind april werd gekozen voor Ogelmakerij Reil B.V. uit Heerde. Directeur Hans Reil vond het een bijzonder eervolle opdracht! Voor ons heeft ook meegespeeld dat Reil in de afgelopen jaren veel ervaring heeft opgebouwd met de restauratie van de Hinsz-orgels van Zandewee, Haren, Uithuizermeeden en Appingedam. Vooral de restauratie van de oudere broer van ons Hinsz-orgel, heeft natuurlijk veel extra inzicht gegeven om te weten hoe het in Leens straks gaat/moet!

Wat houdt het groot onderhoud/restauratieproject precies in?

Om maar met het meest verheugende te beginnen voor het tijdelijk ademloze orgel: de ‘longen’ worden als weleer, met de reconstructie van de balginstallatie met vijf spaanbalgen. Deze restitutio in integrum van de windvoorziening is ook gebeurd bij de Hinsz-orgels in Zandeweer, Haren, Roden (gerestaureerd door Fa. Bakker & Timmenga), Uithuizermeeden en Meeden (gerestaureerd door Henk van Eeken). En de windladen krijgen weer hun oorspronkelijke pulpetenplanken. De speel- en registermechaniek krijgen ook veel aandacht. De registers van het Rugpositief waren de laatste jaren  zó moeilijk bedienbaar dat de organist er bijkans rug(werk)klachten aan over hield …  Alle pijpwerk wordt nauwlettend nagezien; eindelijk krijgen we dan ook weer een Quintadena 16 vt die met name in het groot octaaf zijn zegje kan doen! Tevens worden de tongwerken van hun kuren afgeholpen. En het front!? Nee, geen níeuw klinkend aangezicht. Want vorig jaar, tijdens een dag dat er zes Prestantpijpen van Zandeweer op Leenster gaten werden gezet, bleek na een reversibele proef dat het Doornbos-front  door een herintonatie aanmerkelijk meer des Hinsz kan gaan  klinken! En dit zal in zekere zin ook voor de overige stemmen gelden. Het hier en daar al te duidelijke ‘neo-barokke’ jaren zestig-accent zal goeddeels verdwijnen, ten gunste van de oorspronkelijke tongval van Hinsz’ opus 2.

Momenteel worden diverse fondsen aangeschreven, om deze metamorfose van ons Hinsz-orgel financieel mogelijk te maken. Misschien willen onze donateurs hier ook een steentje aan bijdragen!

Start van de werkzaamheden

Meteen na dit orgelseizoen zal de firma Reil beginnen met de werkzaamheden. Het hele komende jaar zal het orgel niet aanspreekbaar zijn. December 2020 zal de oplevering zijn, waarna het instrument nog een paar maanden kan bijkomen van deze revitaliserende operatie.

Op de Orgeldag Noord-Nederland van 2021 zal het orgel zich weer kunnen laten horen. Dus over twee jaar beleeft men een orgel dat weer – bijna – klinkt zoals het 288 jaar geleden heeft leren spreken. Op deze dag maken wij er een groot feest van, op de juiste winddruk!

Wij als bestuur beraden ons momenteel hoe we, samen met onze trouwe Leensgangers, dit orgelloze tijdperk moeten doorkomen zonder afkickverschijnselen. Daar kan al wel dit over worden gezegd: wij houden u nauwgezet op de hoogte over het Reilen en zeilen van deze restauratie!.

D.M.